Δ. Οι Ομηρικοί Δεσμοί και Σύνδεσμοι

 σε κομβικά σημεία των σύγχρονων καιρών

Τα Ομηρικά Έπη διαθέτουν πλήθος συνδέσμων και ΛΕΞΕΩΝ που ενώνουν μεταξύ τους τα διαφορετικά επίπεδα γνώσης και αντίληψης.
Δεν είναι μονοσήμαντα· είναι βαθιά πολυσήμαντα.
Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς και σταθερούς συνδέσμους που χρησιμοποιεί ο Όμηρος είναι η ροδοδάκτυλος Ηώς — η αυγή που ανατέλλει κάθε μέρα και ξυπνά αφυπνίζει την "κοιμισμένη βασιλοπούλα"
Δεν πρόκειται απλώς για φυσική περιγραφή.
Είναι σήμα μετάβασης.
Η «κοιμωμένη βασιλοπούλα» είναι η ίδια η συνείδηση, που κάθε φορά καλείται να ξυπνήσει.
Η ημέρα στον Όμηρο δεν είναι μόνο ένα χρονικό διάστημα είκοσι τεσσάρων ωρών.
Έχει μια βαθύτερη, αλληγορική σημασία.
Κάθε ημέρα συνδέεται με την αυγή.
Κάθε αρχή με ένα ξύπνημα.
Από μία ημέρα… έως την αιωνιότητα.
Ραψωδία Α
Ἦμος δ’ ἠέλιος κατέδυ καὶ ἐπὶ κνέφας ἦλθε,
δὴ τότε κοιμήσαντο παρὰ πρυμνήσια νηός·
ἦμος δ’ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος Ἠώς,
Όταν ο ήλιος έδυσε και το σκοτάδι απλώθηκε,
τότε κοιμήθηκαν πλάι στα πρυμνήσια του πλοίου.
Και όταν φάνηκε η πρωιγενής, η ροδοδάκτυλη Αυγή…
Η νύχτα στον Όμηρο δεν είναι τέλος.
Είναι παύση.
Και η αυγή δεν είναι απλώς αρχή.
Είναι επανεκκίνηση της συνείδησης.

Ο μίτος της σύνδεσης δείχνει τον δρόμο.
Η αυγή τον φωτίζει με το φως του Ήλιου Απόλλωνα
και είναι κάθε μέρα μια καινούργια....ΗΜΕΡΑ

Αστραία ©©

Μ. Ο Μίτος των Ομηρικών Επών

 τα  ΝΗΜΑΤΑ ΝΑΜΑΤΑ

και το χάος της Ελληνικής Μυθολογίας

Τα νήματα του ΝΟΥ

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για έναν μελετητή ή ερευνητή είναι ότι συχνά βρίσκεται μέσα σε έναν λαβύρινθο σπουδαίας, αλλά αχανούς γνώσης. Δεν ξέρει αν μπορεί να βγει εύκολα· δεν ξέρει καν αν θα βγει. 

Χωρίς τον μίτο της Αριάδνης —χωρίς δηλαδή μια σταθερή γραμμή σύνδεσης ανάμεσα στον μίτο  και τον μύθο — και χωρίς το «σχοινί» των Ομηρικών επών, η έξοδος δεν είναι εύκολη και ο Μινώταυρος καραδοκεί.

Υπάρχει όμως ένα σχοινί, ένα «πείσμα» σύνδεσης, που ενώνει τα Ομηρικά έπη στα διάφορα επίπεδα ερμηνείας τους. 

Αυτό το σχοινί το συναντάμε ιδιαίτερα στην Οδύσσεια . Είναι το σχοινί:

με το οποίο ο Οδυσσέας δένει τον ασκό του Αιόλου, που οι σύντροφοί του  το λύνουν

το σχοινί με το οποίο δένεται ο ίδιος στο κατάρτι, για να ακούσει τις Σειρήνες, ευτυχώς δεν το λύνουν

 το σχοινί με το οποίο δένει τους αρμούς της σχεδίας του, φεύγοντας από την Καλυψώ

 το σχοινί με το οποίο ασφαλίζει το φωριαμό με τα δώρα των Φαιάκων

και, τέλος, το σχοινί με το οποίο κρεμά τον Μελάνθιο, τη Μελάνθη και τις άπιστες δούλες του παλατιού.

Παράλληλα πολλά νήματα και σχοινιά μίτους μύθους  πλέκει  συνδέει η Πηνελόπη στο αργαλειό της σε διακλαδιζόμενα κομβικά σημεία του υφαντού μαζί με τις Ναίδες στο άντρο τους

Τι μπορείς να κάνεις με ένα σχοινί σε μια σύγχρονη   κινηματογραφική σκηνή; 

Πολλά. Ιδίως όταν το σχοινί έχει ΠΗΓΗ μυθική σε σύνδεση ΟΜΗΡΙΚΗ

Αστραία ©©

Κ. Οι Κόμβοι της Οδύσσειας στους Σταθμούς του Οδυσσέα

δένοντας  λύνοντας και συνδέοντας τα κομβικά σημεία της Οδύσσειας

Αλέξανδρος και Οδυσσέας — δύο τρόποι απέναντι στον κόμπο

Ο Αλέξανδρος 

μπροστά στον άλυτο Γόρδιο δεσμό δεν χάνει χρόνο:

τον κόβει.

Είναι η πράξη της  άμεσης δράσης , της τομής, της  δυναμικής  λύσης.

Ο Οδυσσέας

κάνει το αντίθετο:

δεν κόβει — δένει.

Σε όλη την Οδύσσεια,

ο Οδυσσέας περνά από κόμβο σε κόμβο:

Κίκονες, Λωτοφάγοι, Κύκλωπας, Αίολος, Κίρκη, Σειρήνες…

Κάθε σταθμός είναι ένα κομβικό σημείο —

όχι για να λυθεί πρόχειρα,

αλλά για να συνδεθεί με τον επόμενο.

Δεν αποσυνθέτει την πορεία του.

Την υφαίνει σαν  υφαντό ζωής

Και φτάνουμε στους Φαίακες στον προτελευταίο σταθμό

Εκεί, στο κατώφλι της επιστροφής,

η Αρήτη  τον συμβουλεύει «πρόσεξε».

Του λέει:

δέσε.

Να δέσει το σεντούκι,

να μη χαθούν τα δώρα των Φαιάκων στο ποσειδώνιο πέλαγος.

Κι εκείνος δένει —

με τέχνη  κόμπο που έμαθε από την Κίρκη.

Γιατί στον Όμηρο κόσμο ο κόμπος δεν είναι απλώς δέσιμο.

Είναι:

σύνδεση εμπειριών

ασφάλεια νοήματος

μνήμη που δεν πρέπει να χαθεί

ο κόμπος σχετίζεται και με τον ήχο —

την κλαγγή, την τάση, το σφίξιμο.

Σαν χορδή τόξου.

Δεν είναι τυχαίο:

ο Οδυσσέας είναι άνθρωπος του τόξου.

Τεντώνει, συγκρατεί, δεν σπάει.

Ο Αλέξανδρος έκοψε τον δεσμό.

Ο Οδυσσέας έμαθε να τον δένει και να τον συνδέει

Ο ένας κατακτά  τον κόσμο με το σπαθί του

Ο άλλος τον συνδέει και τον κατανοεί με το τόξο του Σαϊτευτή

Και μόνο ό,τι δένεται σωστά…

φτάνει στην Ιθάκη.

Ό,τι δένεται, συνδέεται και γίνεται κατανόηση.
Ό,τι δεν συνδέεται, χάνεται στην κοσμική θάλασσα της αντίληψης.

Κάθε σταθμός του Οδυσσέα από τους Κίκονες έως το τελευταίο σταθμό την Ιθάκη είναι ένα κομβικό σημείο για την κατανόηση της και την ερμηνεία της 

Αστραία ©©

Α. Το Σημαίνον, το Σημαινόμενον και ο Απόλλων

Οι χρησμοί ως γρίφοι καρδιάς ασκήσεις ευφυίας και ανάπτυξη κριτικής σκέψης

Οι λέξεις δεν είναι ποτέ μόνο λέξεις.

Άλλο είναι το σημαίνον — η λέξη, ο ήχος, η φράση που ακούγεται.

Και άλλο το σημαινόμενο — το βαθύτερο νόημα που κρύβεται μέσα της.

Αυτή η διάκριση, που σήμερα χρησιμοποιούμε στη γλωσσολογία και τη φιλοσοφία, μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε ο Απόλλων στο Μαντείο των Δελφών.

Ο  Λοξίας Λυράρης  θεός δεν μιλούσε με ευθείες γραμμές.

Μιλούσε  τραγουδώντας με καμπύλο τόξο λυγίζοντας τη σκέψη και όχι το κουτάλι

Το σημαίνον στους χρησμούς ήταν λίγες λέξεις, σύντομες φράσεις, αινιγματικές απαντήσεις. Συχνά κοφτές, πυκνές, σχεδόν πέτρινες.

Το σημαινόμενο όμως δεν βρισκόταν στην επιφάνεια.

Ζητούσε ερμηνεία.

Κρυβόταν στις περιστάσεις, στον χαρακτήρα αυτού που ρωτούσε, στην ποιότητα του νου του, στους φόβους, στις φιλοδοξίες και στις αυταπάτες του.

Γι’ αυτό οι χρησμοί δεν ήταν απλές προβλέψεις μέλλοντος.

Ήταν γρίφοι καρδιάς.

Ήταν ασκήσεις ευφυίας.

Ήταν δοκιμασίες κρίσης και αυτογνωσίας.

Ο άνθρωπος που πήγαινε στους Δελφούς δεν έπαιρνε έτοιμη λύση και μασημένη τροφή. Δεν του αφαιρούσαν την ευθύνη της σκέψης.

Αντίθετα, καλούνταν να εργαστεί ο ίδιος:

να σκεφτεί

να διακρίνει

να ερμηνεύσει

να αμφισβητήσει τον εαυτό του

να αποφασίσει με προσωπική ευθύνη

Γι’ αυτό και εκεί ήταν χαραγμένο το μεγάλο δελφικό παράγγελμα:

Γνώθι σαυτόν.

Χωρίς  μέτρο και αυτογνωσία, ούτε ο πιο αληθινός χρησμός δεν ωφελεί.

Το γνωστό παράδειγμα του Κροίσος το αποδεικνύει. Όταν άκουσε πως αν εκστρατεύσει θα καταστρέψει μια μεγάλη αυτοκρατορία, υπέθεσε πως εννοούσαν του αντιπάλου του. Τελικά καταστράφηκε η δική του.

Ο χρησμός δεν ήταν ψεύτικος.

Η ερμηνεία ήταν φτωχή.

Ο Απόλλων λοιπόν δεν χάριζε μόνο φως.

Ζητούσε μάτια ικανά να το αντέξουν.

Στη σημερινή εποχή της βιασύνης, των συνθημάτων και των εύκολων απαντήσεων, το δελφικό μάθημα παραμένει ζωντανό:

Μη ζητάς μόνο τι ειπώθηκε.

Ζήτα τι σημαίνει.

Μη ζητάς μόνο απάντηση.

Ζήτα νου ικανό να την κρίνει.

Ο χρησμός δεν σε ξεγελά.

Η βιασύνη σου  και η άγνοια σου τον μεταφράζει λάθος.

Η μασημένη τροφή γεμίζει το στόμα.

Ο γρίφος ξυπνά το μυαλό.

Ο ανόητος ζητά πρόβλεψη.

Ο σοφός ζητά κλειδί ερμηνείας.

Και  το ποιο σημαντικό δεν σου έλεγε :δοξάστε με

Ο Απόλλων, όπως τον γνωρίζουμε στην ελληνική παράδοση, δεν εμφανίζεται ως θεός που απαιτεί αδιάκοπες κολακείες τύπου «δοξάστε με αλλιώς…». Δεν στήνει κέντρο χειροκροτητών.

Στους Δελφούς το βάρος πέφτει αλλού:

γνώση

μέτρο

αυτογνωσία

ευθύνη

ερμηνεία

πειθαρχία του νου

Δεν σου έλεγε πρώτα «ύμνησέ με».

Σου έλεγε έμμεσα: γίνε ανώτερος άνθρωπος.

Δεν ζητούσε λιβάνι πριν τη σκέψη.

Ζητούσε σκέψη πριν την πράξη.

Δεν είπε “δοξάστε με”.

Είπε με τον τρόπο του: διορθώστε τον εαυτό σας.

Το δελφικό μαντείο δεν μοίραζε οδηγίες χρήσεως σε πιστούς δούλους

Καλλιεργούσε κρίση, διάκριση και αυτογνωσία.

Με άλλα λόγια: ανέπτυσσε την κριτική σκέψη —

όχι την παθητική υπακοή σε αξιόπιστους πολίτες της Ελληνικής Φιλοσοφίας και Δημιουργικής Σκέψης

σε σημεία των  Διαχρονικών Καιρών

Οι  γρίφοι Καρδιάς στους Δελφούς γιατί ο Απόλλων είναι η καρδιά του ανθρώπου στο σώμα του

Αστραία ©©