Ε. Το Έργο των Ομηρικών Επών

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΝ

Ορισμός
Αν μια σταθερή δύναμη F μετατοπίζει ένα σώμα κατά Δx, και η δύναμη είναι παράλληλη στη μετατόπιση, τότε το έργο είναι:W=F⋅Δx
Το έργο είναι αποτέλεσμα δύναμης που δρα και μετακινεί.

Οι τάξεις στην Ιθάκη, οι εργάτες και το έργο τους
Στην Ιθάκη, όπως και στη ζωή, τίθεται ένα καθαρό ερώτημα:
Ποιοι παράγουν έργο
και ποιοι ζουν από το έργο των άλλων εις βάρος τους;
Αυτοί που παράγουν έργο
Ο Εύμαιος η φροντίδα και η πίστη
Η Ευρύκλεια
η μνήμη και η αφοσίωση.
Η Πηνελόπη
η ύφανση του χρόνου και της αντοχής.
Ο Λαέρτης
η γη και η επιμονή.
Ο Τηλέμαχος
η μετάβαση στην ευθύνη.
Ο Φιλοίτιος η πράξη και η δικαιοσύνη.

Στην Ιθάκη μένουν:
Οι Μνηστήρες που καταστρέφουν την πόλη με την διαφθορά και διαπλοκή
Τα γυναικόπαιδα, οι γυναίκες, τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι — και ο λαός.… αυτοί κρατούν το νησί ζωντανό.
Οι πολεμιστές φεύγουν για τον όρκο και την ηρωική τιμή της τάξης τους.
Αυτοί που δεν παράγουν έργο
Οι Μνηστήρες.
Δεν εργάζονται.
Δεν δημιουργούν.
Δεν γεννούν, δεν έχουν παιδιά άτεκνοι και άγαμοι
σε καρέκλες εξουσίας
Δεν προστατεύουν.
Σπαταλούν.
Καταναλώνουν.
Καταχρώνται.
Ζουν από τα αποθέματα των άλλων —
σε μια συνεχή κραιπάλη λαιμαργίας, λαγνείας και εξουσίας.
Το βαθύτερο νόημα
Στον κόσμο της Οδύσσεια:
Έργο δεν είναι μόνο η πράξη.
Είναι η ευθύνη.

Δύο ΤΑΞΕΙΣ υπάρχουν στην Ιθάκη
οι Εργάτες που μοχθούν και οι Μνηστήρες τα παράσιτα που καταναλώνουν καταναλωτές Α΄ Τάξης
και, μία τρίτη : Οι Πολεμιστές που φύγαν
Καιρός να επιστρέψουν...Γ΄ Τάξης


β Οδυσσείας 270
«Τηλέμαχ᾿, οὐδ᾿ ὄπιθεν κακὸς ἔσσεαι οὐδ᾿ ἀνοήμων,
εἰ δή τοι σοῦ πατρὸς ἐνέστακται μένος ἠύ,
οἷος κεῖνος ἔην τελέσαι ἔργον τε ἔπος τε:
οὔ τοι ἔπειθ᾿ ἁλίη ὁδὸς ἔσσεται οὐδ᾿ ἀτέλεστος.
εἰ δ᾿ οὐ κείνου γ᾿ ἐσσὶ γόνος καὶ Πηνελοπείης

Τηλέμαχε, δε θα είσαι, κακός και ανοήμων
φτάνει μονάχα του πατέρα σου να έχεις το κουράγιο,
που ήταν παράξιος και στον λόγον και στο έργον του
να τα ολοκληρώνει ωραία
Έτσι, η οδός σου το ταξίδι μάταιο και ατελέσφορο δε θα είναι.
Και αν από τούτον δε γεννήθηκες και από την Πηνελόπη....

-Τηλέμαχε να ολοκληρώσεις το έργο σου....
Λέει η Αθηνά στο γιο του Οδυσσέα

Αστραία ©©

Π. Οι Πολεμιστές του Νήματος

και οι Τάξεις των  Ηρωικών Ομηρικών Επών

Οι Πολεμιστές του Νήματος της Ζωής στο βαθύτερο νόημα της

Στα Ομηρικά Έπη ο άνθρωπος εμφανίζεται σε πολλούς ρόλους — αλλά όλοι οδηγούν σε έναν κοινό πυρήνα:

τον Πολεμιστή της Ζωής.

Οι μορφές του ανθρώπου στα Έπη

 Καλλιεργητές

Λαέρτης

ο κήπος, η γη, η φροντίδα της ζωής.

 Υφάντρες

Πηνελόπη

Ελένη

η ύφανση του χρόνου και της μνήμης.

 Εξερευνητές

Οδυσσέας

το ταξίδι της γνώσης.

 Πολεμιστές

Αχιλλέας

Οδυσσέας.

Αλλά τελικά όλοι αυτοί οι ρόλοι έχουν κάτι κοινό.

Ο καλλιεργητής πολεμά την πείνα.

Η υφάντρα πολεμά τον χρόνο.

Ο εξερευνητής πολεμά το άγνωστο.

Ο πολεμιστής πολεμά τους καταχραστές

Το μεγάλο νόημα

Στον κόσμο του Όμηρου:

κάθε άνθρωπος είναι πολεμιστής —

όχι μόνο στο πεδίο της μάχης,

αλλά στο πεδίο της ζωής.

Και γι’ αυτό τα Έπη παραμένουν ζωντανά.

Γιατί δείχνουν τον άνθρωπο:

 να καλλιεργεί

 να υφαίνει

 να ταξιδεύει

 να μάχεται να αγωνίζεται να σκέπτεται

Και μέσα από όλα αυτά να προσπαθεί

να γίνει άξιος της ζωής του στο ομηρικό νόημα της

Οι Πολεμιστές του Νήματος μιας Ηρωικής Ζωής

Αστραία ©©

Ν. Το Νήμα της Ζωής

σε Μίτο Οδυσσειακής Διαδρομής

και οι Μοίρες Κλωθώ Λάχεσις Άτροπος, που κλώθουν, μοιράζουν τα λαχεία  ΔΩΡΑ στην ώρα τους,  σε κομβικά σημεία και κόβουν το νήμα με τον τρόπο τους.

Το νήμα της ζωής — το νόημα της ζωής.

Ζωή χωρίς  νου και νόημα, ζωή χωρίς νήμα χωρίς σύνδεση με την Πηγή του Φωτός

Ποιο είναι το νόημα της ζωής του Οδυσσέας,

στον αργαλειό που ύφανε η Κλωθώ με το νήμα της;

 Τι λέει ο Αλκίνοος για τον Οδυσσέα

«Εκεί έπειτα θα μάθει όσα του έχουν ορίσει η  Αίσα Μοίρες κατά την Κλωθώ

όταν γεννήθηκε και του έγνεσαν το νήμα της ζωής του.

Κι αν κάποιος από τους αθάνατους έχει κατέβει από τον ουρανό,

τότε οι θεοί θα σκεφτούν κάτι διαφορετικό.» 200, η Οδύσσεια

Ο Οδυσσέας είναι πολεμιστής και ήρωας των Ομηρικά Έπη.

Ένας μεγάλος εξερευνητής της γνώσης και της αυτογνωσίας —

ένας άνθρωπος που γνώρισε πολλές πόλεις του Γνωστού και είδε  οίδε τους νόες των ανθρώπων,

που ταξίδεψε σε άγριες θάλασσες και σε ακόμη πιο άγρια εσωτερικά τοπία του Αγνώστου

Ανήκει στην τάξη των πολεμιστών —

των μεγάλων εξερευνητών,

των ηρωικών νοημόνων ανθρώπων.

Ταξίδεψε μέχρι την Πηγή της Δημιουργίας, στον Άδη

γνώρισε τη Μοίρα του

και ανακάλυψε τον δρόμο της επιστροφής —

τον δρόμο της Ηρωικής  Ζωής.

Ζωή χωρίς νόημα είναι ζωή χωρίς ΝΗΜΑ.

Ζωή χωρίς ΝΟΥ είναι φυτοζωή φυτών

Και αυτό…

δεν είναι επιλογή ενός πολεμιστή —

ούτε της τάξης του.

ἔνθα δ' ἔπειτα πείσεται, ἅσσα οἱ αἶσα κατὰ Κλῶθές τε βαρεῖαι γεινομένῳ νήσαντο λίνῳ, ὅτε μιν τέκε μήτηρ. εἰ δέ τις ἀθανάτων γε κατ' οὐρανοῦ εἰλήλουθεν, ἄλλο τι δὴ τόδ' ἔπειτα θεοὶ περιμηχανόωνται.

ΟΔΥΣΣΕΙΑ η, 200, από τα δώρα των Φαιάκων της Λάχεσης

Αστραία ©©

Δ. Οι Ομηρικοί Δεσμοί και Σύνδεσμοι

 σε κομβικά σημεία των σύγχρονων καιρών

Τα Ομηρικά Έπη διαθέτουν πλήθος συνδέσμων και ΛΕΞΕΩΝ που ενώνουν μεταξύ τους τα διαφορετικά επίπεδα γνώσης και αντίληψης.
Δεν είναι μονοσήμαντα· είναι βαθιά πολυσήμαντα.
Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς και σταθερούς συνδέσμους που χρησιμοποιεί ο Όμηρος είναι η ροδοδάκτυλος Ηώς — η αυγή που ανατέλλει κάθε μέρα και ξυπνά αφυπνίζει την "κοιμισμένη βασιλοπούλα"
Δεν πρόκειται απλώς για φυσική περιγραφή.
Είναι σήμα μετάβασης.
Η «κοιμωμένη βασιλοπούλα» είναι η ίδια η συνείδηση, που κάθε φορά καλείται να ξυπνήσει.
Η ημέρα στον Όμηρο δεν είναι μόνο ένα χρονικό διάστημα είκοσι τεσσάρων ωρών.
Έχει μια βαθύτερη, αλληγορική σημασία.
Κάθε ημέρα συνδέεται με την αυγή.
Κάθε αρχή με ένα ξύπνημα.
Από μία ημέρα… έως την αιωνιότητα.
Ραψωδία Α
Ἦμος δ’ ἠέλιος κατέδυ καὶ ἐπὶ κνέφας ἦλθε,
δὴ τότε κοιμήσαντο παρὰ πρυμνήσια νηός·
ἦμος δ’ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος Ἠώς,
Όταν ο ήλιος έδυσε και το σκοτάδι απλώθηκε,
τότε κοιμήθηκαν πλάι στα πρυμνήσια του πλοίου.
Και όταν φάνηκε η πρωιγενής, η ροδοδάκτυλη Αυγή…
Η νύχτα στον Όμηρο δεν είναι τέλος.
Είναι παύση.
Και η αυγή δεν είναι απλώς αρχή.
Είναι επανεκκίνηση της συνείδησης.

Ο μίτος της σύνδεσης δείχνει τον δρόμο.
Η αυγή τον φωτίζει με το φως του Ήλιου Απόλλωνα
και είναι κάθε μέρα μια καινούργια....ΗΜΕΡΑ

Αστραία ©©

Μ. Ο Μίτος των Ομηρικών Επών

 τα  ΝΗΜΑΤΑ ΝΑΜΑΤΑ

και το χάος της Ελληνικής Μυθολογίας

Τα νήματα του ΝΟΥ

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για έναν μελετητή ή ερευνητή είναι ότι συχνά βρίσκεται μέσα σε έναν λαβύρινθο σπουδαίας, αλλά αχανούς γνώσης. Δεν ξέρει αν μπορεί να βγει εύκολα· δεν ξέρει καν αν θα βγει. 

Χωρίς τον μίτο της Αριάδνης —χωρίς δηλαδή μια σταθερή γραμμή σύνδεσης ανάμεσα στον μίτο  και τον μύθο — και χωρίς το «σχοινί» των Ομηρικών επών, η έξοδος δεν είναι εύκολη και ο Μινώταυρος καραδοκεί.

Υπάρχει όμως ένα σχοινί, ένα «πείσμα» σύνδεσης, που ενώνει τα Ομηρικά έπη στα διάφορα επίπεδα ερμηνείας τους. 

Αυτό το σχοινί το συναντάμε ιδιαίτερα στην Οδύσσεια . Είναι το σχοινί:

με το οποίο ο Οδυσσέας δένει τον ασκό του Αιόλου, που οι σύντροφοί του  το λύνουν

το σχοινί με το οποίο δένεται ο ίδιος στο κατάρτι, για να ακούσει τις Σειρήνες, ευτυχώς δεν το λύνουν

 το σχοινί με το οποίο δένει τους αρμούς της σχεδίας του, φεύγοντας από την Καλυψώ

 το σχοινί με το οποίο ασφαλίζει το φωριαμό με τα δώρα των Φαιάκων

και, τέλος, το σχοινί με το οποίο κρεμά τον Μελάνθιο, τη Μελάνθη και τις άπιστες δούλες του παλατιού.

Παράλληλα πολλά νήματα και σχοινιά μίτους μύθους  πλέκει  συνδέει η Πηνελόπη στο αργαλειό της σε διακλαδιζόμενα κομβικά σημεία του υφαντού μαζί με τις Ναίδες στο άντρο τους

Τι μπορείς να κάνεις με ένα σχοινί σε μια σύγχρονη   κινηματογραφική σκηνή; 

Πολλά. Ιδίως όταν το σχοινί έχει ΠΗΓΗ μυθική σε σύνδεση ΟΜΗΡΙΚΗ

Αστραία ©©

Κ. Οι Κόμβοι της Οδύσσειας στους Σταθμούς του Οδυσσέα

δένοντας  λύνοντας και συνδέοντας τα κομβικά σημεία της Οδύσσειας

Αλέξανδρος και Οδυσσέας — δύο τρόποι απέναντι στον κόμπο

Ο Αλέξανδρος 

μπροστά στον άλυτο Γόρδιο δεσμό δεν χάνει χρόνο:

τον κόβει.

Είναι η πράξη της  άμεσης δράσης , της τομής, της  δυναμικής  λύσης.

Ο Οδυσσέας

κάνει το αντίθετο:

δεν κόβει — δένει.

Σε όλη την Οδύσσεια,

ο Οδυσσέας περνά από κόμβο σε κόμβο:

Κίκονες, Λωτοφάγοι, Κύκλωπας, Αίολος, Κίρκη, Σειρήνες…

Κάθε σταθμός είναι ένα κομβικό σημείο —

όχι για να λυθεί πρόχειρα,

αλλά για να συνδεθεί με τον επόμενο.

Δεν αποσυνθέτει την πορεία του.

Την υφαίνει σαν  υφαντό ζωής

Και φτάνουμε στους Φαίακες στον προτελευταίο σταθμό

Εκεί, στο κατώφλι της επιστροφής,

η Αρήτη  τον συμβουλεύει «πρόσεξε».

Του λέει:

δέσε.

Να δέσει το σεντούκι,

να μη χαθούν τα δώρα των Φαιάκων στο ποσειδώνιο πέλαγος.

Κι εκείνος δένει —

με τέχνη  κόμπο που έμαθε από την Κίρκη.

Γιατί στον Όμηρο κόσμο ο κόμπος δεν είναι απλώς δέσιμο.

Είναι:

σύνδεση εμπειριών

ασφάλεια νοήματος

μνήμη που δεν πρέπει να χαθεί

ο κόμπος σχετίζεται και με τον ήχο —

την κλαγγή, την τάση, το σφίξιμο.

Σαν χορδή τόξου.

Δεν είναι τυχαίο:

ο Οδυσσέας είναι άνθρωπος του τόξου.

Τεντώνει, συγκρατεί, δεν σπάει.

Ο Αλέξανδρος έκοψε τον δεσμό.

Ο Οδυσσέας έμαθε να τον δένει και να τον συνδέει

Ο ένας κατακτά  τον κόσμο με το σπαθί του

Ο άλλος τον συνδέει και τον κατανοεί με το τόξο του Σαϊτευτή

Και μόνο ό,τι δένεται σωστά…

φτάνει στην Ιθάκη.

Ό,τι δένεται, συνδέεται και γίνεται κατανόηση.
Ό,τι δεν συνδέεται, χάνεται στην κοσμική θάλασσα της αντίληψης.

Κάθε σταθμός του Οδυσσέα από τους Κίκονες έως το τελευταίο σταθμό την Ιθάκη είναι ένα κομβικό σημείο για την κατανόηση της και την ερμηνεία της 

Αστραία ©©